Wonen aan het water in een aantrekkelijk huis

Interview met Jan P. Klapwijk

Jan P. Klapwijk (68) een toekomstige bewoner en buur met eigen idealen en ideeën komt samen met Jàco Klapwijk (65) te wonen op bouwkavel 87, huisnummer 906 aan de Beilerstroom. Jan P. ging samen met andere bewoners van start in de werkgroep natuur en duurzaam. In deze paragraaf geven wij een introductie over de gestelde ambities duurzaam, natuur, sociaal binnen Lievingerveld. Wij hebben Jan P.en Jàco gevraagd om hier als buur tot buur een reactie op te geven. U leest welke overwegingen, overtuigingen en stappen Jan P. en Jàco hebben ondernomen ten aanzien van deze ambities.

Particulier opdrachtgeverschap

Ingeschreven staan op een stuk grond, daar komt heel wat bij kijken. Voor iedereen is het een zoektocht en voor Jan en Jàco ging deze van start na de inschrijving. Doorzetten of niet en wanneer dan wel? Is die droomwoning op Lievingerveld te realiseren naar persoonlijke wensen, blijkt dit mogelijk binnen het gestelde budget en is de bank wel bereid dit zeer uitdagende plan te financieren? Allemaal zeer praktische vragen, maar dan zijn er nog die andere vragen, de ambities. Wat vind je persoonlijk van het project, hoe groot acht je de kans van slagen en hoe reëel is het gezamenlijk realiseren van ambities met de buurt? Ondertussen kunnen we zeggen dat Lievingerveld realiteit is geworden. Op moment van schrijven zijn er meer dan 100 optiehouders, 19 omgevingsvergunningen verleent en enkele bewoners zijn zelfs al gestart met de bouw van hun woning.

Hoe hebben jullie dit ervaren?

Het realiseren van eigen dromen is best een hele klus. Er komt veel (onbekende) informatie op je af die allemaal moet worden getrechterd en uitgezocht. De huidige woning is voor en redelijke prijs verkocht en we hebben de bank enthousiast gekregen om dit project te financieren. Wij werden particulier opdrachtgever voor de bouw van deze woning door het tekenen van een overeenkomst met de bouwer.

Ondertussen is de grond aangekocht en 20 maanden na de eerste kennismaking met het project konden we dan eindelijk een bordje plaatsen met: ‘Hier komen wij te wonen’ op Lievingerveld 906.

Ontwerp woonhuis?

Het formuleren van de daadwerkelijke woonwensen en eisen in combinatie met de uitdagingen van het gebied. Gelijkvloers wonen was een prioriteit gezien onze leeftijd en tegelijk jong genoeg om nog veel leefruimte vooral in huis te wensen. Ook hadden we een rolstoeltoegankelijke woning als eis, dat maakt het niet eenvoudig aangezien onze woning langs de Beilerstroom komt en dus op palen wel zo verstandig is. Na vele ontwerp opties is het een rolstoeltoegankelijke, levensloopbestendige woning met mogelijkheid tot mantelzorg geworden. Eigenlijk vergelijkbaar met een zeer compacte kangoeroewoning.

Maar wil je meer bereiken, je dromen en idealen, méér dan alleen voldoen aan het bouwbesluit en je eigen woonwensen, dan kan het spannend worden. Want iedere extra stap roept nieuwe discussies op. Welk materiaal, welk apparaat, welk rendement en tegen welke kosten? Vooral de vraag of het (nog) valt te realiseren binnen de ontwikkelingen en het traject waar je samen bent ingestapt is niet te vermijden. Hoe het optimum vinden en wie geeft je de juiste kennis en antwoorden? Iets waar je normaal alleen voor staat, maar in het Lievingerveld doe je dit samen.

Maar wat bracht jullie tot Lievingerveld?

Terug van heerlijke tentvakantie op Terschelling in augustus 2018 zaten Jàco en ik op de boot naar huis de offertes voor een geplande renovatie te bekijken. Ons huis hadden we zelf laten bouwen in 1992. Nu alle kinderen de deur uit waren kon het huis wel een opknapbeurt gebruiken. We hadden lang gezocht naar andere opties als nieuwe moderne houtbouw aan het water, maar helaas mocht dit niet baten. Na lange aarzeling bleek een renovatie de meest verstandige beslissing. We zouden de zeer ruimte gezinswoning geschikt maken voor onze volgende levensfase waarin verduurzaming ook niet geheel onverstandig leek om mee te nemen. De bank was akkoord en wij stonden op het punt om de opdrachten te geven. En dan daar op de boot, kijkend naar de offertes, een piepje van het mobieltje met grote gevolgen. Er komt er een nieuwsbrief binnen van Sustainer Homes: Duurzaam Wonen. We stonden blijkbaar nog op verschillende verzendlijsten. Voor het eerst lezen we over het project Lievingerveld. De offertes werden aan de kant geschoven en in de auto naar huis hebben we impulsief en enthousiast besloten direct te gaan kijken.

De ultieme woondroom?

Wonen aan het water in een aantrekkelijk huis. Voor ons was Lievingerveld, ondanks de offertes een kans om te onderzoeken zeker waard. Toch waren het vooral de beschreven ambities van het project die ons nieuwsgierig maakten. Een nieuwe buurtschap, natuurlijk en duurzaam. Daarbij was de grondprijs op een niveau waardoor je niet direct hoeft af te haken.

Een nieuw buurtschap is aantrekkelijk?

Het is razend interessant om in een gebied te wonen die gezamenlijk met de toekomstige bewoners wordt ontwikkeld en vormgegeven. Er is een naoberschap aan het ontstaan. Dat een organische en sociale groei doorstaat. Iedereen met eigen mogelijkheden, verlangens en ideeën pakken allemaal een rol. De organisatie is niet te voorspellen en slaagt alleen door ruimte te bieden aan verschillen en elkaar hierin te stimuleren. Wij besloten de nieuwe ideeën in de praktijk te gaan brengen. Bewust kiezen om aanwezig te zijn in de eigen buurt. Een uitgelegen kans om als buur elkaar vast te ontmoeten nog voordat iedereen er woont.

Verantwoordelijkheid als buur?

Bewoners en burgers blijken veel met elkaar te willen en te kunnen. Dit heb ik mogen ervaren door een periode werkzaam te zijn bij de sociale dienst van een gemeente. Daar kreeg ik voor het eerst te maken met het ‘nieuwe’ overheidsbeleid. Nationaal gezien ontstond er decentralisatie, budgetten werden overdragen aan de gemeente en de burgers moesten meer zelf oplossen en op elkaar beroep doen. Verantwoordelijkheden werden bij de burger teruggelegd en er ontstond meer burgerparticipatie. Zelf onderhouden van gezamenlijk groen, de kwetsbare buur onderling noodzakelijke steun geven, het leek mij allemaal iets te eenvoudig. Toch ben ik dit gaan waarderen. Het initiatief laten bij de gezamenlijke buren en hen samen verantwoordelijk maken geeft meer onderlinge verbinding, steunende ontmoetingen en sociale cohesie.

Niet iedereen kan alles weten. Wie kennis heeft kan buren helpen. Burgers die onderzoek doen naar verschillende ideeën kunnen meer vragen beantwoorden dan bestuurders en gemeenteambtenaren. Deze burgerparticipatie is voor gemeenteambtenaren en bestuurders nieuw, maar samen ontstaan er in gesprek vernieuwende oplossingen.

De keuze van de woonkavel?

Net als iedereen maakte ook wij eerst kennis met het project door een bezoek aan het gemeentehuis. De initiatiefnemers binnen de gemeente vertelden enthousiast over ‘hun’ project. Veel van het gesprek ging over de beschreven ambities op de website, voor ons immers de aanleiding om in de auto te stappen. Ons werd gevraagd “Waar willen jullie zitten?” De grote kaart kwam op tafel en we ontdekte dat ‘langs de Beilerstroom’ een gewild stukje was. De locatie die ons aansprak was helaas al ingekleurd. Naast een alternatief hebben we toch het bezette plekje als voorkeur aangegeven. Dit kwam ons ten goede want op de terugweg naar huis kregen we het positieve bericht dat de voorkeur is vrijgekomen en nu op onze naam staat. Vol verbazing over onszelf stonden wij binnen een week na ontdekking van het project ingeschreven op een kavel. Na 30 jaar alles in een week loslaten voor een dergelijk wild plan? Het was spannend, maar het heeft mogen baten!

Kavel grootte?

De omvang van de kavel is gekozen op gevoel. Wij waren van mening dat 1000 vierkante meter wel voldoende zou zijn. Later in het proces komen dan de Kader en Spelregels in beeld en ineens is die 25% bebouwing zo gevuld.

Werkgroep natuur

Op 4 november 2018 kwamen de toekomstige buren langs de Beilerstroom voor het eerst bijeen om kennis te maken. Zij spraken over plannen, dromen en waarvoor zij zich gezamenlijk wilde inzetten. Met name de ontwikkeling van de oever aan de Beilerstroom, de oversteek en het noordelijk natuurgebiedje (nevengeul) kwam aan bod. Op deze wijze ontstond het eerste werkgroepje van toekomstige buren onder elkaar. Jan P. heeft hiervoor zijn ideeën ingebracht. Het werkgroepje werd gevraagd om ook over het hele gebied na te denken onder de kreet “Tuurlijk Natuurlijk”. Zo ontstond de werkgroep Natuur die de ambitie van de gemeente combineerde met de mogelijkheden dat Lievingerveld te bieden heeft.

Samen het trosteren van complexe vraagstukken, de koppen elklaar steken resulteerde in werkgroepen die zich inzetten voor het Lievingerveld.

Gemeentelijke ambities

Het is niet eenvoudig om de ambities van de gemeente eigen te maken en te betrekken in de voorbereidingen en bouwplannen. Toch is dit wat veel bewoners aantrekkelijk vinden aan Lievingerveld. Het proces is van start en nu is de gelegenheid aangebroken dat de ambities zichtbaar worden. Er zijn ontwikkelingen als het beeldkwaliteitsplan van de werkgroep natuur en de vraagstukken energie die bij de werkgroep duurzaam worden behandeld. Dit geeft een goede aanzet om samen met elkaar na te denken, elkaar te verleiden om de natuur zichtbaar te maken en ruimte te geven. Er is een bewonersvereniging gestart met de wil om de bewoners te steunen om gezamenlijk te groeien naar een mooie samenleving als sociaal duurzaam buurtschap.

Werkgroep duurzaam

Tijdens de voorbereidingen zijn bewoners erg geschrokken van de effecten die gasloos bouwen met zich mee bracht. De vele noodzakelijke installaties, de onduidelijke en nog niet klaargestoomde markt en de tegenstrijdige berichten rond de aanpak van mogelijkheden en beperkingen rond warmtepompen hielpen hier niet aan mee. Vooral het vraagstuk wat is de benodigde capaciteit van zonnepanelen en zonnecollectoren om over het hele jaar zelfstandig aan voldoende energie en warmtapwater te beschikken was een hersenkraker.

Individueel is dit een grote kostenpost en dan wordt er nog niet gesproken over de pieken en dalen bij gebruik en productie op een dag. Individueel is een huishouden afhankelijkheid van de zon die voor de winterperiode veel capaciteit vraagt en de zomerperiode tot overcapaciteit leidt. Diverse overschotten waarover we op termijn geen vergoeding zullen krijgen. Hierdoor groeide bij werkgroeplid Jan P. Klapwijk de vraag “Dit moet toch collectief veel slimmer en goedkoper kunnen?”.

Rond februari 2019 heeft Jan P. zijn bedenkingen uitgeschreven en is ermee de boer op gegaan. Na een paar goede adviezen kreeg hij in het provinciehuis de toezegging. Er zou subsidie beschikbaar komen om toekomstige bewoners op Lievingerveld verder te helpen rond deze materie. Een verkenning naar mogelijkheden van collectieve oplossingen. Zo was het bewonersinitiatief, de werkgroep Duurzaam, geboren en met financiële steun en nog een paar buren werden de activiteiten opgestart. Ook de gemeente stelde bereidwillig geld en steun beschikbaar.

Voor collectieve mogelijkheden zijn er in de werkgroep veel onderwerpen besproken, maar concrete voortgang bleek lastig. Hierbij speelt het instapmoment een grote rol. Aan de basis beginnen met de duurzame ambitie of deze later toevoegen, zijn heel verschillende processen. Dit laatste is helaas het geval voor Lievingerveld. Het ontwikkelproces was al van start toen de werkgroep Duurzaam zich ging bezighouden met de complexe vraagstukken. De ontwikkelfase voor een collectieve oplossing (rond energie opvang van dagelijkse piekbelastingen en seizoenverschillen door opslag) vroeg meer collectieve inzet en voorbereiding dan verwacht. Enkele bewoners waren al verder in het ontwerpproces van de woning waardoor de opgave complexer werd.

Werkgroeplid, wat bracht het je?

Actief bezig zijn met en voor anderen is zeer nuttig geweest voor de persoonlijke plannen. Het horen van meningen van andere bewoners en de onderzoeken voor de werkgroep duurzaam zorgden dat we anders naar ons energieverbruik gingen kijken. Wij hebben veel aandacht geschonken aan de lucht- en binnenklimaat. Met name het kunnen koel houden van de woning. Het is een onderwerp wat nog niet veel aandacht krijgt en voor houtskeletbouw wel een belangrijk punt is. We isoleren beter, maar het wordt steeds warmer. De vraag naar koeling en ventilatiebalans wordt hierdoor hoger en belangrijker. Ook werd duidelijk dat bouwen in een waterwingebied voor extra beperkingen zorgt. Lang niet alles wat zou kunnen bleek hierdoor mogelijk.

Duurzaamheid

We denken allemaal wel iets bij het woord duurzaam. Vegetarisch eten, elektrische auto’s, voedselbossen, isoleren, dubbelglas of een warmtepomp. Als Lievingerveld al niet complex genoeg was met haar bijzondere bodem en aanwezige klimaateffecten, dan blijkt er tevens geen aardgaasleiding aangelegd te worden. Het rendement is nog veel gebaseerd op het verbeteren van bestaande bouwtechnieken en bouwbesluiten.

Hoe staan jullie in deze complexe opgave?

Wij zijn niet bang voor nieuwe en innovatieve ontwikkelingen. In 1992 werden we overtuigd van de noodzaak om ons leven te reorganiseren. In dat jaar hebben wij de eerste zonneboiler geplaats en verwarmde de zon ons tapwater. Toen de CV het begaf zijn we ingestapt op een nieuw project. Met veel subsidie stond thuis uiteindelijk de zogenaamde HRe -ketel. Het huis werd verwarmd en we produceerde onze eigen stroom. Een volgende actie was isolatie verbeteren en het leggen van zonnepanelen. De oude meter hebben we laten zitten. Genietend maakte ik af en toe een filmpje van de teruglopende meter.

Waarom dan verhuizen?

Duurzaamheid is voor ons belangrijk en komt in veel levenskeuzes terug. We dromen van een elektrische auto of een deelauto op de buurt. Van sedum op het dak, een bloemenweide met daarin de eigen windmolen-wokkel met accu. Wij zien op Lievingerveld de kans om onze overtuiging en idealisme te realiseren. Wij zijn benieuwd naar de keuzes die iedereen straks gaat nemen rond duurzaamheid. Kiest men voor verplichtingen, rendement, of vind het omslagpunt van idealen plaats. Past het binnen het budget of probeert men grenzen te verleggen. Het is een lastig onderwerp en budgettair niet het eenvoudigst. Vooral gezamenlijk kun je veel bereiken en dat maakt Lievingerveld interessant. Dit vergt veel op voorhand ontwikkelen en overwegen van alternatieve concepten. Het is een nieuwe woonwijk waarbij rendement minder interessant wordt.

Gezondheid

De bewoners bouwen samen een buurt waar zij graag willen wonen. Een ambitie van de gemeente is duurzaamheid. Als we dan over duurzaamheid nadenken, moet er verder gekeken worden dan energie- en milieuprestaties van gebouwen en of een gebied klimaatbestendig is. Duurzaamheid gaat op dit moment vooral over vijf thema’s: (1) energie, (2) circulariteit, (3) mobiliteit, (4) klimaat, (5) gezondheid. De meeste energie wordt vaak gestoken in de eerste vier opgaven om dan te kijken wat dit betekent voor de bouwopgave en de gezondheid. Terwijl als we de thema’s bij bewoners voorleggen gezondheid vaak een belangrijker uitgangspunt kan zijn dan de andere aspecten. Gezondheid is onderdeel van de fysieke en sociale leefomgeving. Het gaat over het vermogen van mensen om met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te kunnen gaan en daarbij zoveel mogelijk controle en regie over het eigen leven te kunnen voeren. Op die manier staat niet langer de ziekte, maar de mens centraal. De belevingswaarde van een groene omgeving geeft veel meerwaarde voor de gezondheid. De spelregel ‘Het behoud en het versterken van het groene landschap’ maakt hiermee een koppeling tussen natuur behoudt en de ontwikkeling van een duurzaam buurtschap.  (referentie onderzoek Bas van de Griendt)

Natuur en landschap

De natuur heeft het moeilijk. Al enige tijd beseffen wij ons dat we de natuur meer de ruimte moeten geven. Immers zijn wij gasten die wonen in de natuur. Door de vermindering van de biodiversiteit is er nu meer noodzakelijk respect voor de natuur, het insectenleven en dierenleven. We zien in dat zij de basis zijn voor ons (over-)leven op aarde. Een ontwikkelproject als Lievingerveld is voor veel mensen aantrekkelijk vanwege de duidelijk aanwezige ambitie natuur- en landschappelijke inrichting. De bewoners zijn te gast in het landschap en ook het kavelpaspoort maakt dit duidelijk. Er mag maximaal 25% bebouwd worden van een kavel en de overige ruimte is bestemd voor weide en natuur en daarmee de tuinen aan elkaar verbonden worden.

Te gast in het landschap?

Zelf stond ik als kind komkommers, tomaten en sla te oogsten en slootjespringen was niet ongewoon. Met mijn leeftijd mee, verminderde tot verdween het gekwaak van kikkers. Alles staat steeds meer in het teken van productie, verbruik en oneindig bouwen. Het landschap van de buurt heb ik zien veranderen in auto’s en tuinen vol schuttingen. Als jongere was ik geschokt toen ik tussen de bemesting van de kassen veel plastic en piepschuim vond. Dit was het eerste besef dat wij geen gast meer waren in de natuur.

Met deze achtergrond maken acties als ‘tuinen verbinden’ of ‘bermen met bloemen’, en aandacht voor egels, vogels en de bij, ons blij. Ontwikkelingen als ‘Operatie Steenbreek’ juichen wij ten zeerste toe. De acties in de woonbuurten met bestrating eruit geeft weer ruimte aan het hemelwater en de natuur. Het is een actueel dilemma, natuur en milieu. De vrijheid in Lievingerveld om samen met bewoners inzet te tonen en de natuur te helpen maakt ons nieuwsgierig. Wij zijn benieuwd hoe de bewoners hierop inspelen en of deze woonwijk echt het verschil gaat maken.