Duurzaam Watermanagement

Lievingerveld bestaat grotendeels uit een beekdallandschap, ontstaan als uiterwaarde bij hoog water van de oorspronkelijke beek Baarwelsleek anno nu bekend als de Beilerstroom. Watermanagement gaat niet alleen over water, maar ook over de ondergronden. Het noorden van Lievingerveld kent veenige en drassige gronden die als eigenschap hebben verzadigd te zijn met water. Het is belangrijk dat deze gronden ook nat blijven, anders ontstaat er uitdroging door afwatering wat zal leiden tot grondverzakking en desastreuse gevolgen kan hebben voor bijvoorbeeld de fundering van woningen.

Het zuidoosten van Lievingerveld is iets hoger gelegen en ligt op het begin van de es bij Lieving en bestaat uit zeer fijn zand en keileemlagen. Het regenwater infiltreert hierdoor slecht in de bodem waardoor het terrein bij regenbuien en vooral gedurende winters langere tijd nat kunnen blijven. Dit gedeelte kent een omsloten karakter door de bomen langs de wegen. Al deze onderdelen samen zijn kenmerken van een typisch Drents beekdallandschap.

En als dit alles nog niet complex genoeg was, dan is het noordelijke deel van het beekdal ook nog eens gelegen in een grondwater- beschermingsgebied. Dit brengt met zich mee dat wij ons dienen te houden aan de geldende eisen en/of beperkingen. Begint het al te duizelen? Ons wel.. vandaar dat wij wat handvaten willen geven over de onderstaande onderwerpen.

WATEROVERLAST & overstroming
Hergebruik
Vertraagd afvoeren
Waterberging in beeld

Schematische weergave watermanagement ontwerpprincipes om wateroverlast te voorkomen ©Atelier Blauwgroen

1. Water zo lang mogelijk vasthouden

2. Water tijdelijk bergen

3. Infiltreren en als dat niet mogelijk is…

4. Vertraagd afvoeren naar het oppervlaktewater

5. Hergebruiken (kan in elk stadium)

Meer weten over watermanagement? Lees dan – hoofdstuk 5 Waterhuishouding – uit het bewonersmagazine “Natuurlijk Lievingerveld”.

Wateroverlast & Overstroming

Bouwen in een beekdal brengt risico’s met zich mee en ligt dan ook, historisch gezien, niet voor de hand als beste plek om te bouwen. Met vanzelfsprekend het risico dat de beek zal overstromen. Een deel van Lieinvingerveld kent deze overstromingskans ten aanzien van de beek Beilerstroom. De kavels gelegen nabij de beek dienen eens in de 10 of 100 jaar rekening te houden met een hoge waterstand. Terwijl de woningen aan de rand van het beekdal en op het hoger gelegen es juist hinder van wateroverlast kunnen ervaren omdat het hemelwater niet goed in de ondergrond infiltreert. Om die reden staan de woningen bij de es voor een heel andere waterhuishoudingsopgave dan de woningen aan de Beilerstroom.

Toch staat alles met elkaar in verbinding, want ondergronden, bodemsoorten en water kennen geen grenzen. Elke kavel speelt een belangrijke rol in het voorkomen van wateroverlast en overstroming bij jezelf en jouw buren. De soort bodem in Lievingerveld verschilt op kleine afstanden enorm van elkaar. Hierdoor is er geen algeheel juiste wijze om de waterhuishouding uit te voeren voor heel Lievingerveld. De gekozen aanpak en maatregelen van de buren hoeven dus niet noodzakelijkerwijs de beste oplossing voor jouw kavel te zijn. Toch staan we, ieder voor zich, voor een gezamenlijke opgave en zijn de algemene ontwerpprincipes van watermanagement – vasthouden, bergen, infiltreren, afvoeren en hergebruiken – wel gelijk aan elkaar. Net als het gezamenlijke vertrekpunt dat het infiltratievermogen van de ondergrond bepaald hoeveel water er geïnfiltreerd en geborgen kan worden bij jou in de tuin. Het vertrekpunt voor de waterhuishouding start bij iedereen gelijk namelijk de wijze hoe het water zich verplaatst op alle verharde oppervlakken in en rondom het huis van het dak tot de straat en het terras.

Samenvattend, het buurtschap kenmerkt zich door een diverse maar overwegend natte of slecht infiltrerende ondergrond, dit alles gelegen aan de Beilerstroom die ongestoord buiten zijn oevers moet kunnen treden om het water (tijdelijk) in het beekdal vast te houden. Hoe om te gaan met de gevolgen daarvan lees je hieronder.

Foto’s overstroming winter 1979/1980 ©Henk Hunse

1980 Lievingerveld overstroming dag 1

1979/1980 dag 1 - Beilerstroom treedt buiten haar oevers

1980 Lievingerveld overstroming dag 2

1979/1980 dag 2 - overstroming Beilerstroom

1980 Lievingerveld overstroming dag 3

1979/1980 dag 3 - overstroming beekdal

Hergebruik

Water en schaarste, het zijn twee woorden die steeds vaker gebruikt worden in één zin, maar voor Nederlanders nog steeds een vreemd voorkomen. Toch is het zo, want de klimaatverandering heeft invloed op ons hemelwater en dus ook op ons drinkwater. In het magazine “Natuurlijk Lievingerveld” wordt er gesproken over de vier klimaatveranderingen: overstroming, wateroverlast, droogte en hitte. De eerste twee thema’s lijken ons Lievingervelders op het lijf geschreven, maar de derde en vierde zijn misschien nog wel veel belangrijker in een gebied waar een natte bodem een ‘must-have’ is.

In perioden van droogte kan een zomerse hoosbui opgevangen worden middels de principes vasthouden en bergen. Het water wordt geborgen bijvoorbeeld in regenwatertanks en regentonnen waarna het ingezet kan worden voor het wassen van de auto, sproeien van de tuin en heel belangrijk het vochtig houden van de bodem. Behandeld hemelwater kan, in sommige gevallen, zelfs verantwoord hergebruikt worden voor het toilet. Dit zijn meerdere oplossingen die algemeen bekend zijn. Maar heb je al eens gedacht aan het hergebruiken van het drinkwater dat jouw huis binnen komt? Een aantal bewoners binnen Lievingerveld zijn het thema Drinkwater gaan onderzoeken en delen graag hun kennis en expertise. Geïnteresseerd? Lees alvast onderstaande flyers over het pilot project betreft slim omgaan met drinkwater.

Op dit moment wordt er één pilot project uitgerold op het Lievingerveld voor het privaat hergebruiken van drinkwater. Onderstaand kun je in vier stappen het proces en de informatie over het waterrecycling systeem Hydraloop terugvinden.

Vertraagd afvoeren

De weg als waterbaan is een veel voorkomende trend op het gebied van watermanagement in de openbare ruimte. Op veel plekken in Nederland is het riool aan vervanging toe, voldoet de bergingscapaciteit door de toenemende hoosbuien niet meer of is er te veel verharding in een omgeving waardoor er wateroverlast ontstaat. Om die reden worden complete woonstraten en buurten klimaatadaptief heringericht waarbij het hemelwater wordt afgekoppeld van het riool en er oppervlakkig wordt afgewaterd. Enerzijds heeft Lievingerveld het voordeel om vanaf de start dit goed aan te kunnen pakken omdat wij immers ook niet mogen afwateren op het riool. Anderzijds is een dergelijke inrichting slechts beperkt geborgd in het plan Lievingerveld en vraagt het veel initiatief en vindingringrijkheid van ons als buurtschap. Als het water niet het riool in gaat, waar moet dit water dan naar toe? Wij laten graag een aantal prachtige voorbeelden zien van klimaatadapatieve maatregelen in werking van woonbuurten die ons zijn voorgegaan.

Waterberging in beeld

Wij zijn benieuwd naar jouw ervaring over de persoonlijke waterhuishouding op Lievingerveld. Wij zoeken Tips & Tops van uitgevoerde watermanagement maatregelen op individueel en gezamenlijk niveau zodat we elkaar kunnen helpen. Dus trek die laarzen en regenjas aan en schiet een paar mooie foto’s en filmpjes van jouw persoonlijke waterbaan in werking. Wij kunnen niet wachten om dit mooie ‘lookbook’ vol ervaring beeldend te vullen met Lievingerveld waterbanen!

Waar zijn wij naar opzoek? Alles, beeld met of zonder geluid (graag horizontaal gefotografeerd en gefilmd) eventueel aangevuld met spraak of geschreven tekst ter toelichting:

-Werking van jouw waterhuishouding in beeld

-Hoe heb je de maatregelen uitgevoerd?

-Welke klimaatadaptieve maatregelen werken wel en wat juist niet?

-Heb je dingen aangepast om de werking te verbeteren?

Bent u nog niet zo met ver uw waterhuishouding, maar wel nieuwsgierig naar de mogelijkheden? Neem dan een kijkje in het magazine ‘Natuurlijk Lievingerveld’ – Hoofdstuk 5 Waterhuishouding, dat brengt u zeker een eind op weg!

Voorbeelden waterberging in Lievingerveld

Wadi in beekdal

Soort waterberging: Wadi

Waterhuishouding verloop: Dak, HWA, PVC, greppel, wadi

Waterberging capaciteit: … m3

Ondergrond: zeer fijn zand

Het hemelwater loopt vanaf het dak in de HWA’s en via een ondergrondse pijp aangesloten op de eerste greppel bocht van onze wadi. De bocht loopt uit op een breder gedeelte van de wadi waar het circa … cm dieper is en het water kan worden geborgen. Met de hoosbui van afgelopen juni stond de wadi ruim xx dagen met water voordat het meeste in de bodem is geïnfiltreerd.

Wadi en (toekomstig infiltratieveld)

Soort waterberging: infiltratieveld / wadi

Waterhuishouding verloop: Dak, HWA, opengoot door tuin, infiltratieveld, wadi

Waterberging capaciteit: 34,8 m3 kavel 1 en 19,3 m3 kavel 2

Ondergrond: zeer fijn zand / keileem

Collectief met buren

Het hemelwater loopt vanaf het dak in de HWA’s. Het water wordt middels een opengoot die door de tuin loopt vervoerd naar de het infiltratieveld. Het idee wordt dat als het infiltratieveld is verzadigd (max. 10 cm hoogte) dan zal het overtollige water via de noodoverstort in de dieper gelegen wadi terecht komen. De wadi is variërend in diepte omdat we op deze kavels te maken hebben met kwel (opkomend grondwater). Het gedeelte waar zand grond aanwezig is, daar kan het diepste worden gegraven namelijk 50 cm diep. Pas als de wadi ook volledig is verzadigd zal via een tweede noodoverloop het water richting de greppel worden gebracht. Op dit moment hebben we de wadi al gemaakt en deze is al in werking doordat de HWA’s van de tijdelijke woonunit hierop zijn aangesloten. Het infiltratieveld moet nog even wachten want daar staat nu onze tijdelijke woonunit op. Nu zijn wij erg blij met de wadi want dit houd de grond rondom de bouwplaats droog(er) en we bewateren onze planten regelmatig met water uit de wadi.