Broekbosje

Ten noorden van Lieving ligt in de weilanden nabij de Beilerstroom het moerasbos genaamd Baarwelsleek. Beter bekend als het broekbosje. Dit is eigendom van Natuurmonumenten en is niet toegankelijk voor publiek. Het broekbosje is het levende hart van het gebied. Het broekbosje heeft net als de houtwallen een belangrijke culturele en ecologische invloed op het landschap in Lievingerveld.

Foto: Mr. Staikel Movies © Aad Stikkelorum

De ondergrond van het broekbosje is erg drassig en er is meestal sprake van kwel. Dat ontstaat door ondergrondse waterstroom van hoog naar laag die zich vormt tot een bron, zoals bij het broekbosje het geval is. Het grondwater onder een broekbos heeft vaak een bijzondere waterkwaliteit en houdt zichzelf in evenwicht. Zeer specifieke flora kan in het voedselarme grondwater groeien. Overmatige bevloeiing van het broekbos met oppervlaktewater vanaf de bebouwde gronden kan de waterhuishouding verstoren.

Kenmerken

Het broekbosje in Lievingerveld bestaat vooral uit elzen en berken, terwijl de houtwallen ook vaak door eiken zijn begroeid. Rondom het broekbosje in Lievingerveld is een strook van 20 meter vrijgehouden voor het uitvallen van bomen. Hier is de gemeente grondeigenaar van de eerste 17 meter en de laatste 3 meter liggen op de private kavel van omwonenden. Dit getal is gelijk aan de vrij te houden infrastrook aan de randen van de kavel. De bomen kunnen omvallen omdat de verschillende bodemlagen in het broekbos onvoorspelbaar zijn. Daarbij is het niet zeker wat de invloed op de bodem gaat zijn van de nieuw te bouwen woningen rondom het broekbos.
Aan de noord- en oostzijde zijn private kavels aangesloten op de bebouwingsvrijezone rondom het broekbos. De zuid- en west zijde is aangesloten op de woonstraat die de kavels aan de beek verbindt met zuid Lievingerveld. In deze zone biedt zicht de gelegenheid aan voor kleinschalige recreatie.

Naast de destijds gelegen Baarwelsleek ontstond door het omhoog stromen van grondwater op slechts enkele tientallen meters afstand een lokaal kwel. Elk jaar in de winter overstroomt het broekbosje, dit duurt soms maanden lang. De drassige lage landen aan de rand van de veengebieden samen met hoge waterstanden zorgen voor extra veenvorming op de bodem rondom dit kwel. Een broekbos is een bos waarbij de vegetatie sterk wordt bepaald door de hoge grondwaterstand

Door de hoge grondwaterstand groeien er voornamelijk dominante, snelgroeiende boomsoorten. Zoals elzen, berken en wilgen met een variatie structuur in de stamvoeten en stronken. Dood hout op de drassige grond vormen eilandjes waarop grassen en zeggepollen groeien. De bijzondere omstandigheden zorgen voor snelle afbraak van natuurlijk materiaal.Het plaatselijke, natte broekbosje geeft weinig onderhoud en houdt de natuurlijke waterpeilregime in stand. Dit zorgt ervoor dat het broekbosje een eigen microklimaat kent.

Ontstaan

Een broekbos ontstaat vaak om en nabij een beek. In Lievingerveld zijn er twee broekbossen aanwezig. Ten noorden van Lievingerveld ligt nog een broekbosje in de vorm van een driehoek. Deze is versterkt door de houtwallen die aan grenzen. Zo zijn er meer broekbosjes te vinden in de omgeving van Beilen.

Huidige staat van het broekbosje

Door ondergrondse waterstromen ontstaat slecht op enkele meter van de Beilerstroom lokaal kwel. Het kwel vormt in het midden van het bosje een klein ven. In de winter overstroomt het bosje en blijft het water soms maanden staan. De drassige lage landen aan de rand van de veengebieden samen met de hoge waterstanden zorgen voor extra veenvorming in de bodem rondom dit kwel. Dat zorgt op zijn beurt weer voor onraadbare grond die erg gevaarlijk is om te betreden.

Wonen aan het broekbosje

Voor bewoners is wonen aan het broekbos een uitgelezen kans om hun tuin visueel te verlengen. Visueel betekent dat de twintig meter vrije zonde niet bij de de tuin mag worden betrokken, maar het kan wel zo lijken. Een vloeiende overgang van tuin naar vrije zone maakt dit onder andere mogelijk.

Behouden microklimaat

Broekbosjes zijn bijzondere landschappelijke elementen met een geheel eigen microklimaat. Bewoners rondom zijn de bewaarders van en hoofdverantwoordelijk voor het behoud hiervan. Dat betekent in de praktijk dat het regenwater niet direct moet worden geïnfiltreerd in de bodem van het broekbos, vanwege het verschil in mineralen en voedingsstoffen. Zou dit wel gebeuren kan het microklimaat compleet veranderen met bomensterfte als gevolg. Door het water lokaal op de kavel te infiltreren of nog in de 20 meter vrije zone wordt dit voorkomen.

Woningen

Het boekbosje biedt kansen voor verhoogd bouwen, omdat hier vaak de grond erg drassig is en makkelijk vanuit het bosje overstroomt. Kijkend naar de watertool is verhoogd bouwen veelal verplicht. Daag jezelf uit door hoog te bouwen en daarmee je uitzicht en privacy te versterken. Een oriëntatie op het broekbosje kan een vogelvrij gevoel geven. Woningen waarvan het vloerpeil 60 cm of hoger vanaf het maaiveld liggen, genieten van uitzicht op de meer groenere delen van de bomen en struiken.
Daarnaast is een sterk onderschat probleem dat wonen bij een broekbos waar kwel in voorkomt bijna dezelfde overstromingsrisico’s met zich mee brengt als wonen aan de stroom. Dat komt door de constante verzadiging van de moerassige ondergrond daar. Een flinke bui doet het broekbosje al snel buiten haar oevers treden. Het advies is om rekening te houden met sterk verzadigde grond rondom het broekbosje die gemakkelijk overstroomt. Door kwel van onder en hevige regen van boven kan het water niet anders dan over het oppervlak. Bouw daarom iets hoger dan geadviseerd wordt.